Liczba odwiedzin: 16611
» Korpus Tekst├│w i Korespondencji Jana Dantyszka
Copyright © Pracownia Edytorstwa ┼╣r├│de┼é i Humanistyki Cyfrowej AL UW

Wszelkie prawa zastrze┼╝one. Zabrania si─Ö kopiowania, redystrybucji, publikowania, rozpowszechniania, udost─Öpniania czy wykorzystywania w inny spos├│b ca┼éo┼Ťci lub cz─Ö┼Ťci danych zawartych na stronie Pracowni bez pisemnej zgody w┼éa┼Ťciciela praw.

List #2531

Cornelis DE SCHEPPER & Godschalk ERICKSEN (SASSENKERLE) do Ioannes DANTISCUS
Brussels, 1542-01-30

Regest polski:

Powr├│ciwszy z Niemiec, gdzie przebywa┼é m.in. u landgrafa heskiego [Philip I of Hesse] i arcybiskupa K├Âln [Hermann zu Wied], De Schepper odebra┼é dwa nadane w sierpniu [1541] listy Dantyszka [IDL 6923 (letter lost), IDL 6924 (letter lost)]. Pierwszy z nich zawiera┼é wzmiank─Ö o gda┼äskim piwie, drugi o rogach ┼éosi. De Schepper cieszy si─Ö, ┼╝e Dantyszek ma si─Ö dobrze.

Zawiadamia, ┼╝e (zgodnie z instrukcj─ů [Nicolasa Perrenot de] Granvelle) pos┼éa┼é rogi do Ioanninusa Bourchonusa. Za┼é─ůcza list Granvelli do Dantyszka [IDL 2519]. Piwo dotar┼éo do Brugge, pi┼éy je kr├│lowa Maria [of Hungary] i siostra kr├│lowej Szkocji [Louise of Lorraine, siostra Marie de Guise], kt├│ra nigdy wcze┼Ťniej nie pr├│bowa┼éa piwa, pi┼éa wi─Öc z niech─Öci─ů (cum nausea). Wielu s─ůdzi, ┼╝e piwo to ma dzia┼éanie lecznicze, kiedy bowiem De Schepper doda┼é do niego imbiru (asara baccara) i jag├│d lauru (lauri baccae), pomog┼éo jego ┼╝onie [Elisabeth Donche] na kaszel.

De Schepper zawiadamia o zako┼äczeniu przez cesarza [Charles V von Habsburg] sejmu w Ratyzbonie (lipiec [1541]) i jego podr├│┼╝y do Italii, oraz o kl─Ösce poniesionej przez chrze┼Ťcijan pod Bud─ů. Przyczyn kl─Öski upatruje w bierno┼Ťci dysydent├│w niemieckich i ┼éatwowierno┼Ťci brata Jerzego [Utje┼íenovi─çÔÇÖa], B├ílinta T├Âr├Âka i innych W─Ögr├│w wobec obietnic tureckich.

Nast─Öpnie opisuje nieudan─ů wypraw─Ö cesarza do Algieru w celu odbicia miast zaj─Ötych przez tureckich i mauryjskich pirat├│w. Podczas wyprawy wielu dworzan utraci┼éo cz─Ö┼Ť─ç swego mienia, a du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç okr─Öt├│w zosta┼éa zniszczona, nie zgin─ů┼é jednak nikt znacz─ůcy. W wyprawie wzi─ů┼é udzia┼é szwagier De Scheppera, Cornelis van Zegherscapelle. Po powrocie cesarz uda┼é si─Ö do Valladolid i planuje kolejn─ů wypraw─Ö do Afryki. W Niderlandach zarz─ůdzono modlitwy dzi─Ökczynne za szcz─Ö┼Ťliwy powr├│t cesarza z wyprawy.

De Schepper opisuje narastaj─ůce zagro┼╝enie ze strony Francji w stosunku do Niderland├│w i Niemiec. Kr├│l [Francis I de Valois] za┼╝─ůda┼é od ksi─Öcia Lotaryngii [Antoine le Bon] przekazania mu terytorium Ch├átenois. Jest to dogodne miejsce ataku na ksi─Östwo Luksemburga i biskupstwa zachodnich Niemiec. Niemcy nie dostrzegaj─ů tego niebezpiecze┼ästwa, cesarz wyczerpuje si┼éy na wojn─Ö z Turkami i wewn─Ötrzne konflikty, a tymczasem Francja ro┼Ťnie w si┼é─Ö. Wysuni─Öto te┼╝ ostatnio przeciwko cesarzowi zarzut, jakoby d─ů┼╝y┼é on do zguby ┼Ťwiata chrze┼Ťcija┼äskiego. De Schepper, podobnie jak Dantyszek, pragnie odsun─ů─ç si─Ö od polityki.

De Schepper informuje, ┼╝e we Francji odzyska┼é wp┼éywy admira┼é Philippe de Chabot. Przy pomocy kochanki kr├│la [Anne de Pisseleu d' Heilly] odsun─ů┼é on od w┼éadzy konetabla [Anne] de Montmorency.

De Schepper twierdzi, ┼╝e rzeczywist─ů przyczyn─ů niech─Öci mi─Ödzy cesarzem i kr├│lem Francji i gro┼╝─ůcej wojny nie by┼éo zaj─Öcie Mediolanu ani Ksi─Östwa Nawarry, lecz gniew bo┼╝y za grzechy ludzi. Latem ubieg┼éego roku wiele tysi─Öcy ofiar poch┼éon─Ö┼éa te┼╝ w Niemczech zaraza. De Schepper z przera┼╝eniem zauwa┼╝a intensywne d─ů┼╝enie kr├│la Francji do przej─Öcia w┼éadzy cesarskiej. Uwa┼╝a je za realne w obliczu podzia┼é├│w oraz upadku cn├│t wojennych w Niemczech. Niekt├│rzy Niemcy przysi─Ögli nawet wierno┼Ť─ç kr├│lowi Francji. De Schepper przytacza historyczne przyk┼éady upadku imepri├│w. Pisze te┼╝, ┼╝e kr─ů┼╝─ů pog┼éoski o tym, ┼╝e Francuzi maj─ů oficjalnie zaproponowa─ç [na sejmie] w Spirze posuni─Öcia przeciwko cesarzowi. W Niderlandach odby┼éo si─Ö ostatnio zgromadzenie, na kt├│rym ludno┼Ť─ç zosta┼éa poinformowana, jak nale┼╝y zachowa─ç si─Ö w wypadku inwazji wrog├│w.

De Schepper opisuje sytuację w regionie nadbałtyckim. Król Danii Chrystian odrzucił propozycję posła cesarskiego, aby przedłużyć rozejm. Podobno również król Szwecji [Gustav I Vasa] szykuje się do wojny. Niderlandy poinformowały zatem listownie władców Polski oraz księstw i miast nadbałtyckich o przewidywanych w wypadku wojny utrudnieniach w handlu i żegludze.

De Schepper zawiadamia, ┼╝e Godschalk [Ericksen] wraz z Bartholomeusem Hallerem i Miklosem Ol├íhem znale┼║li si─Ö po bitwie pod Bud─ů w posiad┼éo┼Ťciach w─Ögierskich kr├│lowej Marii, sk─ůd wyjechali na pro┼Ťb─Ö mieszka┼äc├│w, l─Ökaj─ůcych si─Ö, ┼╝e obecno┼Ť─ç pos┼éa cesarskiego sprowadzi na nich gniew Turk├│w. Ol├íh uda┼é si─Ö na dw├│r kr├│la rzymskiego [Ferdynanda], Haller ÔÇô do Norymbergi, Godschalk za┼Ť powr├│ci┼é do Niderland├│w. Arcybiskup Palermo [Jean Carondelet] usun─ů┼é si─Ö z dworu, jest proboszczem u ┼Üw. Donatiana w Brugge i przekazuje pozdrowienia Dantyszkowi.

De Schepper opisuje karier─Ö ko┼Ťcieln─ů Georga von ├ľsterreich oraz jego uwi─Özienie przez kr├│la Francji, kt├│ry jako przyczyn─Ö poda┼é odwet za ┼Ťmier─ç pos┼é├│w francuskich Cesare Fregoso i Antonio Rincona, jakoby zamordowanych przez s┼éugi cesarza w Ksi─Östwie Mediolanu. Zdaniem De Scheppera padli oni ofiar─ů zb├│jc├│w, natomiast Georg von ├ľsterreich zosta┼é uwi─Öziony z powodu niech─Öci mieszka┼äc├│w Li├Ęge do niego jako nowego biskupa.

De Schepper zawiadamia, ┼╝e Maximiliaan van Egmond jest zdrowy i przebywa we Fryzji. Hrabia Fryzji Johan [Cirksena] po┼Ťlubi┼é nie┼Ťlubn─ů c├│rk─Ö [Dorothea of Austria] cesarza Maksymiliana. M┼éody van Gaasbeek, [Daniel] De Heulle i Fr├ęd├ęric de Melun maj─ů si─Ö dobrze. Pan de Praet [Louis of Flanders] cierpi z powodu podagry. Jego syn [John of Flanders] o┼╝eni┼é si─Ö z c├│rk─ů [Jacqueline] pana de Beveren [Adolfa of Burgundy].

De Schepper przekazuje najnowsze wie┼Ťci z W─Ögier o inwazji Turk├│w oraz o zdobyciu Marano [Lagunare] przez s┼éugi kr├│la Francji. Je┼Ťli kr├│l nie zechce Marano, maj─ů oni podobno zamiar zaoferowa─ç je su┼étanowi tureckiemu. Ubolewa nad kondycj─ů czas├│w, w kt├│rych przysz┼éo im ┼╝y─ç, blisk─ů zag┼éad─ů chrze┼Ťcija┼ästwa i odej┼Ťciem ludzi od wiary. Opisuje przejawy upadku wiary w poszczeg├│lnych krajach Europy.

De Schepper przekazuje Dantyszkowi wyrazy oddania od Lazarusa Tuchera i Wolfganga Hallera, kt├│ry ma trzy c├│rki. ┼╗ona Hallera jest w ci─ů┼╝y. ┼╗ona De Scheppera [Elisabeth Donche] przebywa w Brugge z dwiema c├│rkami, ta z pierwszego ma┼é┼╝e┼ästwa [Catharina Laurijn] wkr├│tce ma wyj┼Ť─ç za m─ů┼╝. Dziewi─Öcioletni syn De Scheppera pobiera pierwsze nauki.

De Schepper zawiadamia, ┼╝e bacularius [Adolphus de Scornaco] zajmuje sie studiami w Lowanium, oczekuj─ůc na dochody z prebendy w Utrechcie, a Lieven Algoet pod─ů┼╝y┼é z cesarzem do Afryki i Hiszpanii. Podaje te┼╝ informacje o osobach znanych Dantyszkowi z dworu cesarskiego: panu Courri├Ęres [Jean de Montmorency], [Philibercie] z Montfalconnet, panu Roeulx [Adriaan van Cro├┐ I], de Boussu, oraz o synu Wilhelma von Rogendorf [Krzysztofie].

De Schepper oferuje swoje po┼Ťrednictwo w korespondencji z Eustachym Knobelsdorfem, kt├│ry, zdobywszy sobie w Lowanium dobre imi─Ö jako cz┼éowiek uprzejmy i skromny, wyjecha┼é do Pary┼╝a.

Here starts the letter added by Godschalk Ericksen

Godschalk, odwiedziwszy De Scheppera pod jego nieobecno┼Ť─ç spowodowan─ů wezwaniem na dw├│r, podejmuje pisanie przerwanego przez przyjaciela listu. Przekazuje Dantyszkowi ┼╝yczenia w imieniu swoim i znajomych. Pami─Ö─ç o Dantyszku trwa zawsze w ich sercach, niekiedy te┼╝ podsycana jest piwem z Jopen.

Godschalk jest zm─Öczony s┼éu┼╝b─ů [dworsk─ů] i zamy┼Ťla zosta─ç duchownym. Posiada kanonikat moguncki, ale ksi─ů┼╝─Ö Holsztynu [Christian III von Oldenburg] sprzeciwia si─Ö przeniesieniu tam jego herbu z Holsztynu i Danii. Dzi─Öki wstawiennictwu Johanna Weze uzyska┼é od [kr├│la rzymskiego] Ferdynanda nominacj─Ö na kanonikat w Li├Ęge, nowy biskup Li├Ęge mianowa┼é jednak na to miejsce jakiego┼Ť ch┼éopca, z kt├│rym Godschalk zamierza procesowa─ç si─Ö w Rzymie. Je┼Ťli wygra proces, osi─ůdzie w Li├Ęge, a jego dochody uzupe┼éni przyznana przez cesarza pensja z opactwa ┼Ťw. Miko┼éaja w Veurne we Flandrii.

Here continues the letter by Cornelis De Schepper

De Schepper, powr├│ciwszy z dworu, znalaz┼é w swoim li┼Ťcie dopiski Godschalka. Nie w─ůtpi, ┼╝e b─Öd─ů one mi┼ée Dantyszkowi. Informuje go, ┼╝e otrzyma┼é rozkaz udania si─Ö nazajutrz do Spiry. Zawsze ma w pami─Öci ┼éaskawo┼Ť─ç doznan─ů od Dantyszka. Pozdrawia jego braci, siostry i przyjaci├│┼é.


            odebrano Heilsberg (Lidzbark Warmi┼äski), 1542-04-08

R─Ökopi┼Ťmienne podstawy ┼║r├│d┼éowe:
1czystopis język: łacina, autograf, AAWO, AB, D. 6, k. 51-56
2kopia język: łacina, XX w., B. PAU-PAN, 8244 (TK 6), a. 1542, k. 5r-14v
3regest z ekscerptami język: łacina, angielski, XX w., CBKUL, R.III, 31, Nr 346CBKUL, R.III, 31, Nr 347

Pomocnicze podstawy źródłowe:
1regest j─Özyk: niemiecki, XX w., B. PAU-PAN, 8249 (TK 11), k. 390

Publikacje:
1DE VOCHT 1961 Nr DE, 434, s. 348-352 (angielski regest; ekscerpt)
2Españoles part II, Nr 86, s. 264-269 (ekscerpt język: hiszpański przekład)
3CEID 2/2 (Letter No. 80) s. 468-485 (in extenso; angielski regest)
Podobizny źródeł dostępne tylko po zalogowaniu

Pełny tekst dostępny tylko po zalogowaniu