» CORPUS of Ioannes Dantiscus' Texts & Correspondence
Copyright © Laboratory for Source Editing and Digital Humanities AL UW

All Rights Reserved. No part of this publication may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopy, recording or any other information storage and retrieval system, without prior permission in writing from the publisher.

Letter #2314

Ioannes DANTISCUS to Bona Sforza
Heilsberg (Lidzbark), 1540-05-05

English register:

Having read the letter from Queen Bona Sforza delivered by Mikołaj Płotowski, Dantiscus thanks her for supporting him and the Ermland Chapter before the king [Sigismund I Jagiellon] in the conflict with Alexander Sculteti. The queen’s intervention resulted in a royal order requiring Sculteti to appear in person before the instigator on 24 May. Dantiscus requests further support so that the instigator may initiate proceedings against him regardless of the defendant’s presence and on the basis of witness testimony. He emphasizes the harm caused by Sculteti’s actions both to the [Ermland (Warmia)] diocese and to relations within the Cathedral Chapter.

Dantiscus denies claims that he has usurped authority not belonging to the bishop over monasteries in towns under his jurisdiction. The monasteries are depopulated: in Wartenburg, there are only two [Order of Friars Minor Conventual] Franciscans, both in poor health, and not, as informants allegedly claim, fourteen or fifteen monks, including eight supposedly added by Dantiscus from another religious order.

Dantiscus explains that he added to these two not fugitives or apostates, but rather good and devout followers of the Rule of St Francis [Observants], who had been exiled from the Land of Meissen by the Lutherans. He did so because of the shortage of priests in his domain and the spacious monastery buildings, which otherwise remained unused. He arranged matters so that both groups could live according to their own rules and remain subject to their own superiors, sharing only alms and the table.

In order to clear himself of false accusations, Dantiscus urgently asks the queen to order a visitation of the Franciscan monasteries in Braunsberg (Braniewo) and Wartenburg, for example through Stanisław Kostka, Treasurer of Prussia.




Manuscript sources:
1copy in Latin, 16th-century, BJ, 6557, f. 388r-389v
2copy in Latin, 18th-century, BCz, 57 (TN), No. 83, p. 281-285
3copy in Latin, 18th-century, BCz, 274, No. 244, p. 490-492
4register with excerpt in Latin, Polish, 20th-century, B. PAU-PAN, 8243 (TK 5), a.1540, f. 14r-v

 

Text & apparatus & commentary Plain text Text & commentary Text & apparatus

 

BJ, 6657, f. 388r

Ioannes Dantiscus episcopus Culmensis(!) Bonae reginae Poloniae

Serenissima Reginalis Maiestas et Domina, domina clementissima.

Humillimam orationum et servitiorum meorum commendationem.

Ex litteris Sacrae Reginalis Maiestatis Vestrae, quas nobilis Nicolaus Plothowski mihi reddidit, magnam clementiam et gratiam in me S(erenissimae) or S(acrae)⌈S(erenissimae)S(erenissimae) or S(acrae)⌉ Maiestatis Vestrae non sine summo gaudio intellexi, eo quod me et fratres capituli mei Varmiensis contra Alexandrum Sculteti, ecclesiam meam impura sua vita dedecorantem canonicum, auctoritate sua reginali s(erenissimae) or s(acrae)⌈s(erenissimae)s(erenissimae) or s(acrae)⌉ maiestati regiae domino nostro clementissimo commendaverit. Quo eius s(erenissima) or s(acra)⌈s(erenissima)s(erenissima) or s(acra)⌉ regia maiestas permota citationem contra eundem Alexandrum ad instantiam instigatoris officii, ut feria secunda post Dominicam Trinitatis personaliter, ubicumque tunc s(erenissima) or s(acra)⌈s(erenissima)s(erenissima) or s(acra)⌉ maiestas regia feliciter fuerit, compareat, decerni iussit. Qua de re S(erenissimae) or S(acrae)⌈S(erenissimae)S(erenissimae) or S(acrae)⌉ Reginali Maiestati Vestrae humillime supplico, cum litteris ad me suis BJ, 6657, f. 388v clementer testetur, quod hoc genus hominum apud S(erenissimam) or S(acram)⌈S(erenissimam)S(erenissimam) or S(acram)⌉ Maiestatem Vestram refugium non habeat, dignetur mihi et capitulo meo apud s(erenissimam) or s(acram)⌈s(erenissimam)s(erenissimam) or s(acram)⌉ maiestatem regiam patrocinari, ut iuxta vim citationis, sive comparuerit, sive pro termino praefixo turbulentus et impurus ille canonicus absens fuerit, ad dicta testium contra illum prolata ab instigatore officii regii procedatur. Quo ab hoc homine ecclesia mea, quam suis flagitiis conspurcat, atque capitulum meum, quod suis imposturis et litibus numquam quietum esse sinit, tandem liberari possit, factura nimirum Deo rem gratam mihique et capitulo meo, immo et s(erenissimae) or s(acrae)⌈s(erenissimae)s(erenissimae) or s(acrae)⌉ maiestatis regiae ac S(erenissimae) or S(acrae)⌈S(erenissimae)S(erenissimae) or S(acrae)⌉ Reginalis Maiestatis Vestrae servitoribus immensam gratiam beneficiumque apprime necessarium. Quod servitiis et humillima gratitudine intimisque nostris ad Deum Omnipotentem pro longaeva salute S(erenissimae) or S(acrae)⌈S(erenissimae)S(erenissimae) or S(acrae)⌉ Maiestatis Vestrae sedulis precibus cum capitulo meo promereri studebimus.

Ceterum, Serenissima Regina et domina mea clementissima, quod S(erenissima) or S(acra)⌈S(erenissima)S(erenissima) or S(acra)⌉ Reginalis Maiestas Vestra scribi mihi iussit certo se edoctam me ad fratres minores in oppidis meis monachos alios, perfugas ordinis observantium, intrusisse, compertumque haberi, quod non dumtaxat duo aut tres, quemadmodum meo nomine Plotowski rettulit, sed in Vartenberg de minoritis XIIII vel XV fratres habeantur, me nihilominus octo ex Germania expulsos alterius professionis illis addidisse mihique in eos fratres iurisdicionem usurpasse. Quod existimat S(erenissima) or S(acra)⌈S(erenissima)S(erenissima) or S(acra)⌉ Maiestas Vestra Reginalis indigne a me agi iubetque, ut ea in re, sicut ceteri in Regno episcopi, a monastica iurisdictione mihi temperem, faceret hoc quidem S(erenissima) or S(acra)⌈S(erenissima)S(erenissima) or S(acra)⌉ Maiestas Vestra Reginalis iustissime, quin etiam, si ad eum modum egissem, me ipsum acrem meruisse castigationem pronuntio.

Verum, Serenissima Princeps, quisquis is fuerit, qui hanc delationem fecit, revera praepostere fecit, cum in praesenti et in hoc ipso die in oppido meo Vartenberg non plures sunt fratres minoritae, quam duo, et ii quidem nescio ob quam vitam manci et valetudinarii, alius autem nemo BJ, 6657, f. 389r fratrum, cuiuscumque sit ordinis, apud et cum illis duobus agit. Tantum ms. Tuntum(!) ⌈TantumTantum ms. Tuntum(!) ⌉ abest, quod illorum sint XIIII, aut quod octo alios alterius professionis illis iunxerim. Porro, ut S(erenissima) or S(acra)⌈S(erenissima)S(erenissima) or S(acra)⌉ Maiestas Vestra Reginalis huius rei nudam veritatem agnoscat seque ab ea de me concepta opinione liberet, qui toties etiam usque ad defectionis crimen iniquis modis sum delatus, sed Deo gratia, numquam reus peractus, S(erenissimam) or S(acram)⌈S(erenissimam)S(erenissimam) or S(acram)⌉ Maiestatem Vestram Reginalem humillime et intime propter Deum rogo atque obtestor, velit hic cuipiam committere, vel ipsi generoso domino Stanislao Costka castri Mariemburgensis et harum terrarum thesaurario, ut sub meis impensis oppida mea Braunsberg et Vartenberg accedat monasteriaque fratrum minoritarum revideat exacteque perquirat, quot in quovis monasterio habeantur fratres et quot alterius professionis ad illos intruserim, quamque a me vim et iniuriam patiantur, utque singula, quae compererit, in notitiam S(erenissimae) or S(acrae)⌈S(erenissimae)S(erenissimae) or S(acrae)⌉ Maiestatis Vestrae Reginalis deducat. Tum, si qua in re deliquisse agnitus fuero, totum me iudicio ac animadversioni S(erenissimae) or S(acrae)⌈S(erenissimae)S(erenissimae) or S(acrae)⌉ Maiestatis Vestrae Reginalis subicio patiarque sine misericordiae imploratione, quodcumque de me statuerit. Eo examine facto candorem et innocentiam meam, quae in tot prioribus falsis delationibus semper integra et incontaminata apparuit atque mansit, liquido S(erenissima) or S(acra)⌈S(erenissima)S(erenissima) or S(acra)⌉ Maiestas Vestra Reginalis perspiciet.

Quod vero viros bonos et vitae sanctimonia probatos iis duobus Wartenbergensibus addere destinaram, eos, inquam, viros, qui non perfugae neque religionis erant desertores, sed regulae divi Francisci professores et in eius regulae observantia conspicuos, ex terra Misnensi a Luteranis depulsos, eo consilio, ut prius scripsi, a me factum est, ut ms. et(!) ⌈utut ms. et(!) ⌉ in tam amplo monasterio, quod tantundem spatii, quantum oppidum intra muros occupavit, cultus divinus et sacerdotum numerus, qui hic rarissimus est, restauraretur, utque parochi, quorum unus in dicione mea et tres et quattuor ecclesias ob paucitatem sacerdotum diri in the other hand, superinscribed in place of crossed-out obte⌈obtediridiri in the other hand, superinscribed in place of crossed-out obte⌉gere cogitur, ex illis fratribus ad contionandum et ad sacramenta populo administranda BJ, 6657, f. 389v cooper<a>tores haberent; sicque cum illis duobus egeram, ut ipsi in sua regula et alii in sua viverent suisque quivis illorum praepositis oboedirent, eleemosinae tantummodo cum convictu et mensa omnibus essent communes. Si ob id merui adeo inique deferri, Dei iudicio relinquo.

Haec sunt, Serenissima Regina et Domina, domina mea clementissima, quae ad tuendam innocentiam meam me ipsa rei aequitas et veritas scribere compulit. Ea, ut S(erenissima) or S(acra)⌈S(erenissima)S(erenissima) or S(acra)⌉ Maiestas Vestra Reginalis clementer apud se expendere, boni consulere, et si quid gravioris suspicionis de me conceperit, in auras refundere dignetur, quantum possum humilius et impensius oro meque illi supplicissime commendo a Deoque Omnipotente Serenissimae Maiestati Vestrae Reginali aetatem diutissime florentem et prosperrimam faustaque iucunda et grata omnia precor ex animo.

Dat(ae) or Dat(um)⌈Dat(ae)Dat(ae) or Dat(um)⌉ Heilsberg, quinta Maii MDXL.