List #3445
[Ioannes DANTISCUS] do UNKNOWN [a physician in Gdańsk (Danzig)]Heilsberg (Lidzbark), 1548-10-14
Regest polski:
Dantyszek polecił swojemu kanclerzowi [Johannowi Lehmannowi], aby prosto z sejmu Prus Królewskich w Grudziądzu, na który go wysłał, udał się do Gdańska. Miał tam zasięgnąć u adresata, znanego Dantyszkowi z wiedzy i doświadczenia w dziedzinie medycyny, informacji o jego stanie zdrowia oraz sposobach leczenia.
Lehmann powrócił do Dantyszka poprzedniego dnia, przekazując opinię adresata sporządzoną mimo jego niedyspozycji. Dantyszek składa za to podziękowania. Porada adresata bardzo mu się spodobała. Zdaniem Dantyszka niemal w pełni zdiagnozował przyczynę choroby, gdyż wskazane objawy obserwuje u siebie.
Dantyszek zamierza zastosować się do zaleconej kuracji po uzyskaniu bardziej szczegółowej opinii adresata opartej na przesyłanej razem z listem informacji o jego stanie zdrowia. Zalecenia przekaże Dantyszkowi obecny posłaniec. Prosi o dalsze wskazówki dotyczące sposobu odzyskania zdrowia, w szczególności o doprecyzowanie zasad stosowania ziaren wspomnianych w poradzie. Pyta ponadto, czy spożywanie słodzonego imbiru jest dla niego wskazane.
Obiecuje odwdzięczyć się należycie za trud włożony w leczenie. Życzy sobie, aby niezwłocznie przyjechał do niego, aby mógł go osobiście badać i doglądać.
Dołącza do listu książeczkę z hymnami [edycję Hymni aliquot ecclesiastici jego autorstwa], którą dostarczono mu z Krakowa. Wyraża przekonanie, że ze względu na zawarte w niej pobożne treści spotka się ona z uznaniem adresata.
W załączniku Dantyszek opisuje swoje dolegliwości.
Przed sześcioma laty, po tym jak w Krakowie przez wiele dni obłożnie chorował, w drodze powrotnej, nie odzyskawszy pełni sił, zapadł na biegunkę, która przez dwie noce istotnie go osłabiła. Dolegliwość częściowo ustąpiła, lecz nawracała.
Zastosował środki na związanie stolca, ale w efekcie wystąpiła przepuklina woreczka jądrowego. Opuchniętą mosznę nosi od tamtej pory podwiązaną pod brzuchem, aby ułatwić sobie chodzenie.
Zgodnie z zaleceniem medyka stosował nie do końca rozdrobniony galgant w pokarmie, aby zwalczyć nagłe wypróżnienia, które zdarzają mu się także ostatnio. Dieta doprowadziła do znacznego wzdęcia brzucha, który przybrał rozmiary porównywalne z brzuchem kobiety ciężarnej. Ponadto wystąpił obrzęk nóg, który wprawdzie nie uniemożliwia chodzenia, ale utrudnia prostowanie nóg. Dantyszek odczuwa osłabienie: mimo braku dolegliwości bólowych głowy pozostaje niemal stale senny.
Przedstawia dietę stosowaną przed uzyskaniem porady od adresata. Aby nie tamować wypróżniania, spożywał płynne lub miękkie posiłki w godzinach przedpołudniowych albo w samo południe. Podstawę diety stanowiło przede wszystkim grzane piwo z dodatkiem rozdrobnionego chleba pszenicznego oraz masła lub klarownej oliwy z Wenecji bądź bardzo rzadki kleik owsiany zmieszany z jajami. Ponadto w porze sprzyjającej trawieniu spożywał jaja na miękko, mięso i małe ryby, o ile nie występowały mdłości.
Nie spożywa wina, którego nie toleruje jego żołądek. Przyjmuje niewielkie ilości piwa (jeden lub dwa łyki) oraz wodę z dodatkiem cynamonu lub cukru bądź gotowaną z trzema niewielkimi porcjami galangantu. Niekiedy łączy ten napój z piwem, aby ograniczyć ryzyko nagłych wypróżnień i wzmocnić funkcjonowanie układu trawiennego.
Nie odczuwa wzmożonego pragnienia, jednak suchość w jamie ustnej występuje zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy. Nie jest w stanie przekazać informacji dotyczących moczu z uwagi na trudności w jego pobraniu.
Prosi adresata o sformułowanie zaleceń dotyczących wywoływania potów oraz sposobu odżywiania na podstawie przedstawionych informacji. Przesyła pięć złotych węgierskich wybitych w Gdańsku. Reszty dowie się z listu.
W postscriptum Dantyszek stwierdza, że zazwyczaj wydala więcej pokarmu, niż przyjmuje, a częste wypróżnienia osłabiają go bardziej niż inne dolegliwości. Wyraża obawę, że próba zahamowania pracy układu trawiennego przy jednoczesnym wzdęciu brzucha mogłaby prowadzić do niepożądanych następstw.
Rękopiśmienne podstawy źródłowe:
Pomocnicze podstawy źródłowe:
| ||||||
Tekst + aparat krytyczny + komentarz Zwykły tekst Tekst + komentarz Tekst + aparat krytyczny
Clarissime superinscribed in place of crossed-out Ornatissime⌈Ornatissime Clarissime Clarissime superinscribed in place of crossed-out Ornatissime⌉ et Eximie Domine Doctor superinscribed in place of crossed-out amicis⌈amicis Doctor Doctor superinscribed in place of crossed-out amicis⌉, amice carissime.
Salutem et omnem felicitatem.
Commiseramus
Nec displicet superinscribed in place of crossed-out ceat⌈ceatcetcet superinscribed in place of crossed-out ceat⌉ ea curam, quam illa praescripsit praescribet, quam eam etiam adhibituri sumus, ubi ex nova superinscribed⌈novanova superinscribed⌉ informatione Dominationi Vestrae adhuc written over ius⌈iuscc written over ius⌉ descripti morbis per nos descripti et hic inserti on the margin⌈et hic insertiet hic inserti on the margin⌉ morbis et va defectus corporis nostri status written over m⌈mss written over m⌉ exactius consilium ipsius et iudicium per hunc nuntium nostrum nobis fuerit communicatum. Utque Quod ut Dominatio Vestra nulla omissa a omni adhibita diligentia et ipsa rei veritate, quid illa de hoc nostro morbo sentiat, adhibita, nobis perscribat, impense rogamus. Simul etiam, quae ad restituendum pristinum corporis et eiusdem partium vigorem, qui plurimum iam deficere incipit, necessaria putabit, ua una mittat, praesertim autem verum(?) superinscribed⌈verum(?)verum(?) superinscribed⌉ usum seminum, quorum in consilio suo mentionem facit, nobis explicet, et quae ex illis no conduci exped conducibiliora ad conservandam valetudinem nostram existimabit, reliquis adiungat, et quibus remediishoc in esse conservari poterit si quid super zinzi et ut significet, an nobis etiam usus zinziberis saccaro conditi [co]nducat ... et alia quaedam on the margin⌈et quibus remediis superinscribed⌈remediisremediis superinscribed⌉hoc in esse conservari poterit si quid super zinzi et ut significet superinscribed⌈ut significetut significet superinscribed⌉, an nobis etiam usus zinziberis saccaro superinscribed in place of crossed-out et a⌈et a saccaro saccaro superinscribed in place of crossed-out et a⌉ conditi co hidden by binding⌈[co]co hidden by binding⌉nducat ... illegible⌈...... illegible⌉ et alia quaedamet quibus remediishoc in esse conservari poterit si quid super zinzi et ut significet, an nobis etiam usus zinziberis saccaro conditi [co]nducat ... et alia quaedam on the margin⌉.
Erit Haec Dominationis Vestrae diligentia, no quam nostro nomine quam in superinscribed in place of crossed-out ad⌈ad in in superinscribed in place of crossed-out ad⌉ curanda aegritudine nostra suscipiet, nobis erit superinscribed⌈eriterit superinscribed⌉ gratissima et dabimus operam, ne frustra ea impendatur, sed erga eandem sed posthac eam maiori gratitudine superinscribed in place of crossed-out benevolentia⌈benevolentia gratitudine gratitudine superinscribed in place of crossed-out benevolentia⌉ nostra erga Dominationem Vestram prosequemur. Quam cuperemus ita affectam esse, ut citius hic nos invisere et statum valetudinis nostrae ipsamet praesens existens on the margin⌈praesens existenspraesens existens on the margin⌉ inspicere ac diligentius investigare posset. In ea si nobis ob morem gerere poterit, rogamus, ne hoc intermittat, futura nobis semper hospes gratissimus Dominatio Vestra.
Quae ut citius convalescat et diu in ea perseveret optamus. Quam bene valere cupimus Cui his adiunctum libellum hymnorum, qui ad manus nostras ex Cracovia pervenit, mittimus, quem
D(ominationi)
Vestrae ob pietatem quam complectitur gratissimam fore no dubitamus, quam complectitur, gratum fore Dominationi Vestrae non dubitamus. on the margin⌈Cui his adiunctum cf. Ioannes Dantiscus (Jan Dantyszek), Hymni aliquot ecclesiastici, variis versuum generibus, de Quadragesimae Ieiunio & sex eius diebus Dominicis, deque horis Canonicis Christi Passionis tempore. Et de Resurrectione, Ascensione, Spiritussancti missione, Matreque gloriosissima Maria Virgine, recens aediti. Cracoviae apud Viduam Hiero(nymi) Vieto(ris), Anno d(omi)ni M.D.XLVIII., ed. by Stanisław Hozjusz, Kraków, Hieronymus WIETOR's widow, 1548 ⌊libellum hymnorumcf. Ioannes Dantiscus (Jan Dantyszek), Hymni aliquot ecclesiastici, variis versuum generibus, de Quadragesimae Ieiunio & sex eius diebus Dominicis, deque horis Canonicis Christi Passionis tempore. Et de Resurrectione, Ascensione, Spiritussancti missione, Matreque gloriosissima Maria Virgine, recens aediti. Cracoviae apud Viduam Hiero(nymi) Vieto(ris), Anno d(omi)ni M.D.XLVIII., ed. by Stanisław Hozjusz, Kraków, Hieronymus WIETOR's widow, 1548 ⌋, qui ad manus nostras ex
Quae bene valeat. on the margin⌈Quae bene valeat.Quae bene valeat. on the margin⌉
Dat(ae) or Dat(um)⌈Dat(ae)Dat(ae) or Dat(um)⌉ ex arce nostra
Valetudinis[1] meae status sic habet.
Cum paper damaged⌈[Cum]Cum paper damaged⌉ ante annos sex Cracoviae superinscribed⌈
Quod cum mihi taediosum esset, adhibui constringentia, quo factum est, ut tum primum herniam sentirem et intra scrotum se glans abdere inciperet, quae postea in dies tumidior fiebat et auctior, ut oporteret me sursum versus umbilicum bombycino panno scrotum colligare, quam ligaturam, ut in progressu sim expeditior, adhuc fero sedulo.
Accidit tandem, ut consilio medici uterer in cibis galanga non satis in pulveres minutim superinscribed⌈minutimminutim superinscribed⌉ redacta, ut ventriculo confirmato molestia illa improvisae egestionis, quae plerumque praeter voluntatem, ut modo etiam mihi fieri solet, erumpebat on the margin⌈erumpebaterumpebat on the margin⌉, carere possem. Post quam victus rationem intestina tumescentia mihi ventrem quasi praegnantis extenderunt hincque coxae et surae usque ad talos dura quadam carne tumorem habuerunt, qui adhuc manet iuncturamque circa tales quasi laqueo constrinxit, sic quod non facile, licet utcumque incedere possim, crura plerumque valeam protendere. Fit item et caput mihi, sine tamen dolore, debilius, ut fere semper ... superinscribed⌈... illegible⌈...... illegible⌉... superinscribed⌉ decumbere cupiat.
De victu priusquam mihi consilium Dominationis Vestrae allatum est, ne fluor iste alvi obstrueret, cibis liquidioribus et mollioribus sum usus, ante vel in ipsa meridie. Imprimis mihi cerevisiam triceaceam cum pane ordiaceo siligineo intrito, butyroque immisso vel oliva munda, quam ex
Potus est non vinum, quod par paper damaged⌈[ar]ar paper damaged⌉cius stomachus abhorret, sed vel unus, vel duo haustus triti ms. a(!) ⌈ii ms. a(!) ⌉ceae paper damaged⌈[ae]ae paper damaged⌉ cere paper damaged⌈[cere]cere paper damaged⌉visiae et aqua in cinamomo, zuccaro etc. atque ex tribus portiunculis ga paper damaged⌈[ga]ga paper damaged⌉langae decocta, quam aliquando etiam cerevisiae addo et infundo qu illam superinscribed⌈illamillam superinscribed⌉ [...] paper damaged⌈[...][...] paper damaged⌉cis or o⌈ss or o⌉ aliquantisper, ne ita subito eluat, firmare alvum.
[S]itim urgentem non patior, sed oris siccitas me interdiu, aliquando et nocte insistit on the margin⌈S hidden by binding⌈[S]S hidden by binding⌉itim urgentem non patior, sed oris siccitas me interdiu, aliquando et nocte insistit[S]itim urgentem non patior, sed oris siccitas me interdiu, aliquando et nocte insistit on the margin⌉. De urina, prout paper damaged⌈[prout]prout paper damaged⌉ difficulter a me capi potest, cum per scrotum foras superinscribed⌈forasforas superinscribed⌉ funditur, non est, quod scribere possim paper damaged⌈[im]im paper damaged⌉.
Ex his omnibus Dominatio Vestra corporis mei habitum agnoscat et, quae salubriora mihi paper damaged⌈[mihi]mihi paper damaged⌉ fore on the margin⌈forefore on the margin⌉ perpendet, consilium suum tam de sudore provocando etc., quam de victus ratione paper damaged⌈[tione]tione paper damaged⌉ habendo mihi Dominatio Vestra impartiat. Dominationi Vestrae superinscribed in place of crossed-out Cui⌈Cui Dominationi Vestrae Dominationi Vestrae superinscribed in place of crossed-out Cui⌉ in memoriam coeptae inter nos amicitiae paper damaged⌈[icitiae]icitiae paper damaged⌉ quinque aureos Hungaros
XIIII Octobris,
Postscript:
Plus[3] quam ingero plerumque egero et eiusmodi crebrae egestiones, quas continere nequeo superinscribed⌈quas continere nequeoquas continere nequeo superinscribed⌉, magis me debilem et viribus vacuum faciunt, quam alia omnia accidentia. Si alvus constringi deberet et adhuc venter tumescit, metuo, ne quid deterius fiat. Quae omnia divinae misericordiae et voluntati consilioque Dominationis Vestrae, quod illa regitur, commendo atque subicio etc.
AAWO, AB, D.70, f. 385r